اولین گام اسلام؛ شمشیر یا دعوت؟؟
آیا اسلام با جنگ آغاز شد؟
با هم سفر کنیم | سفر اول | روز اول | پرسش اول
بعضی جملهها آنقدر تکرار میشوند که بهتدریج از پرسش درباره درستی آنها دست میکشیم. «اسلام با شمشیر گسترش یافت» یکی از همین جملههاست.
اما پیش از پذیرفتن یا رد کردن این گزاره، باید پرسید: منظور از آغاز اسلام چیست؟ نخستین سالهای دعوت پیامبر؟ جنگهای دوره حیات او؟ یا فتوحات سرزمینهای دیگر پس از درگذشتش؟
اینها مقاطع تاریخی متفاوتی هستند و آمیختن آنها میتواند تصویری نادقیق از گذشته بسازد.
برای بررسی، از نقطه آغاز شروع کنیم: سیزده سال نخست دعوت پیامبر اسلام(ص) در مکه.
بر اساس گزارشهای تاریخی، این دوره با دعوت به توحید و مخالفت گروهی از بزرگان قریش همراه بود. مسلمانان نخستین با تمسخر، فشار اجتماعی، تحریم و آزار روبهرو شدند. برخی شکنجه شدند، شماری جان باختند و گروهی نیز ناچار به هجرت شدند. با این حال، در این دوره اجازه نبرد مسلحانه به مسلمانان داده نشده بود.
این موضوع پرسشی جدی پیش میآورد: اگر شمشیر ابزار آغاز دعوت اسلام بود، چرا سیزده سال نخست آن بدون اجازه جنگ سپری شد؟
در سوره حج، آیه ۳۹ میخوانیم:
«أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا»
«به کسانی که مورد ستم قرار گرفتهاند، اجازه جنگ داده شد؛ زیرا به آنان ستم شده است.»
آیه بعد، از کسانی سخن میگوید که به ناحق از خانههایشان رانده شدند؛ همچنین از صومعهها، کلیساها، کنیسهها و مسجدها نام میبرد که ممکن بود در نبود دفاع ویران شوند.
این آیات از اجازه جنگ در شرایطی سخن میگویند که با ستم و اخراج از خانه همراه بوده است. در تفسیر مشهور، آیات ۳۹ و ۴۰ سوره حج از نخستین مجوزهای قرآنی نبرد به شمار میآیند.
البته این شواهد بهتنهایی برای داوری درباره تمام جنگهای زمان پیامبر یا فتوحات پس از او کافی نیست. هر رویداد باید در بستر تاریخی خودش بررسی شود؛ با توجه به علت وقوع، طرفهای درگیر، شرایط سیاسی و پیامدهای آن.
پس شاید پرسش دقیقتر این نباشد که آیا در تاریخ اسلام جنگ وجود داشته است؛ وجود داشته و قابل انکار نیست. پرسش این است که جنگ از چه زمانی، در چه شرایطی و با چه توجیهی وارد این تاریخ شد؟
از دیروز تا امروز
در قضاوت درباره انسانها و رویدادها، گاهی یک بخش از ماجرا را به جای تمام حقیقت مینشانیم. فهم تاریخ، پیش از هر چیز، به توانایی تفکیک زمانها، شرایط و علتها نیاز دارد.
برای مطالعه بیشتر
- قرآن کریم، سوره حج، آیات ۳۹ و ۴۰
- قرآن کریم، سوره علق، آیات ۱ تا ۵
- سیره ابنهشام، بخش آغاز دعوت و سالهای مکه
پرسش قسمت بعد
اگر پیامبر(ص) در سیزده سال مکه نجنگید، این سالها چگونه گذشت؟ او و پیروان نخستینش در برابر مخالفت و آزار چه راهی در پیش گرفتند؟ آیا صبر فقط تحمل رنج بود یا فرایند شکلگیری یک جامعه تازه؟
با هم سفر کنیم؛ نه برای تکرار پاسخهای آماده، بلکه برای دوباره خواندن تاریخ و سنجیدن آن با شواهد.

نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده. اولین نفر باش!